Geçtiğimiz hafta Vancouver'da canlı olarak sahnelenen Hamilton müzikalini izleme şansım oldu. Müzikleri ve tarihsel arka planı oldukça beğendim. Sahnede farklı etnik kökenlerden ve fiziksel özelliklerden insanları görmek de harikaydı. Çoğunluğu beyaz olmayan oyunculardan oluşan bir kadro ve hip-hop/R&B kökenli bir müzikal altyapıyla bu denli büyük bir başarı yakalanmış olması, özellikle de sahnedeki olayların geçtiği dönem düşünüldüğünde oldukça etkileyici.
Batı dünyası 1700'lerin sonlarında eşitlik adına önemli adımlar atıyor olsa da, ırksal ayrım oldukça derindi. Ne yazık ki, 200 yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen hala bu sorunlarla uğraşıyoruz. Katedilen mesafe yadsınamaz, ancak bu durum mevcut düzenin sorgulanmaması gerektiği anlamına gelmiyor. Yerleşik rejimlere karşı durma teması müzikal boyunca baskın bir şekilde işleniyor ve bu durum en iyi Kral George tarafından seslendirilen üç ara bölümdeortaya konuyor. Kral, Amerikan kolonilerinin kendi gözetimi olmadan var olabileceği fikrini aklının ucundan bile geçiremiyordu. Bu girişimin başarısızlığa mahkum olduğuna, ayrılıkçıların zamanla yardıma muhtaç kalıp kendisine geri döneceklerine ve belki de biraz sert bir sevginin her şeyi açıklığa kavuşturacağına inanıyordu.
Kral George'un bu körlüğünü yadırgamamak gerek. Aslına bakılırsa insanlar, gelecekte nelerin değişeceğini hafife alma eğilimindedir. Steven Levitt ve Dan Gilbert'ın bu podcast'tetartıştığı gibi, “tarihin sonu yanılgısı” hayatımız boyunca varlığı kanıtlanmış bir fenomendir.
İlk ara bölüm başladığında, muhtemelen salondaki tek kişi olarak bu olaylar silsilesinin şu an dijital varlık piyasalarında yankılandığını düşünmeye başladım. Birkaç yıl önce finans dünyasının önde gelen isimlerinin çoğu, Bitcoin'i bir dolandırıcılık olarak nitelendirip görmezden geliyordu. Son on yılda ciddi bir değişim geçirdiğinin farkında olup, önümüzdeki on yılda da aynı arkadaşlara ve zevklere sahip olacağını düşünen bir yetişkin gibi, mevcut düzenin değişmeyeceğine inananlar da önyargılıydı. Hala karşı çıkanlar olsa da rüzgarın yönü açıkça değişiyor; günümüz ABD Hazine Bakanı, stablecoin'ler için yasal bir çerçeve oluşturmak adına yasa koyucularla çalışırken kripto paraları da gündeminde tutuyor.
George Washington’ın Hazine Bakanı olarak Hamilton’ın çalışmaları doğal olarak finansal konulara odaklanmıştı ve 1791 yılında ABD Merkez Bankası’nın temelini atan kişi olarak kabul edilir. Ancak, oyunun kurgusuna nüfuz eden önemli sosyal temalar da mevcut. Zengin ve yoksul arasındaki uçurum, kadın hakları ve harekete geçme isteği bunlardan öne çıkan örnekler. Hamilton’ın mirasının bazı unsurları günümüzde hala varlığını korusa da toplum büyük bir dönüşüm geçirdi. Web3’ün etki alanı genişlemeye devam ederken benzer bir sürecin yaşanıp yaşanmayacağını merak ediyorum. Topluluğun ilk eğilimi finansallaşma yönündeydi ve DeFi alanındaki inovasyonlar hız kesmeden devam etti. Ancak birçok erken dönem benimseyen; token fiyatlarına olan bitmek bilmeyen odaklanmadan, en yüksek getirinin peşinde koşma saplantısından ve “ponzinomi” denemelerinden yorulmaya başladı. Açık olmak gerekirse, bu sorunlar ekosistemin genelinde hala varlığını sürdürüyor ancak bir değişim rüzgarının esmeye başladığı hissediliyor.
Eğer tarih tekerrür ediyorsa, bu hip-hop müzikali bize web3’te denetim, mevzuat ve kitlesel benimsemenin nasıl gerçekleşebileceğine dair ipuçları verebilir. Rap, 1980’lerin sonunda ilk ortaya çıktığında, bu yeni müzik türü hitap ettiği toplulukların dışında genellikle sevilmiyor ve önemsiz görülerek göz ardı ediliyordu. Ardından, düzen karşıtı “gangsta” kültürüyle iç içe geçip popülerlik kazandıkça, içeriğinin tamamen yasaklanması yönünde yaygın çağrılar (ve girişimler) ortaya çıktı.
Birkaç on yıl ileri sardığımızda, bu tartışmalı müzik türünün sadece ana akım haline gelmekle kalmayıp, Grammy, Tony ve Pulitzer ödüllü bir Broadway fenomeninin müziğinin temelini oluşturduğunu görüyoruz. Önemli olan şu ki, rap dünyasında ifade özgürlüğü sınırları içinde savunulamayacak kötü örnekler vardı (ve hala var). Bu tür ifadelerin toplumsal değerleri nasıl zedelediğine dair aktif bir diyalog kurulmalı ve belirli zihniyetlerin veya kelimelerin neden kabul edilemez olduğu konusunda eğitim teşvik edilmelidir.
Web3, içerik üreticilerini ve katkıda bulunanları, sağladıkları değer karşılığında güvene dayalı olmayan ve merkeziyetsiz bir şekilde ödüllendiren bir internet inşa etmeye çalışıyor. Ne yazık ki, iş kanıtı (proof-of-work) konsensüs mekanizması çok fazla elektrik tüketiyor ve (ETH birleşmesine kadar) en popüler iki blok zincirinin temelini oluşturuyordu. Kripto dünyasında çok sayıda dolandırıcı var, açgözlülük her yerde ve DAO yönetişimi biraz karmaşık durumda. Liste uzayıp gidiyor… Dan Gilbert’ın sözünden yola çıkarsak, insan zihninin mevcut durumu esas alıp hiçbir şeyin değişmeyeceğine inanmaya meyilli olduğunu biliyoruz; ancak tarihe baktığımızda, değişimin neredeyse kesin olduğunu görüyoruz.
Amerika’nın İngiltere’den bağımsızlığını kazanmasından önceki yüzyıllarda, dünyanın büyük bir kısmı feodalizmin bir biçimiyle yönetiliyordu. Avrupa’da kilise toplumun temel taşıydı ve krallar, güçlerini “ilahi hak” anlayışından aldıkları için hüküm sürüyorlardı. Matbaanın icadı, din adamları dışındaki insanların okuma yazma öğrenmesi ve İncil dışındaki metinlerin dolaşıma girmesiyle entelektüel bir devrimi tetikledi. Yeni fikirler ortaya çıkmaya başladıkça, toplumsal hiyerarşilere karşı bir düşmanlık da filizlenmeye başladı. Doğal olarak, iktidardakiler bu tür girişimleri bastırmaya çalıştı, ancak tutkulu bir azınlık kendi felsefelerini yaymaya devam etti. Okyanusun ötesinde, düzenin dikkatli gözlerinden uzakta, daha az merkeziyetçi bir toplum fikri ivme kazandı ve gerisi malum, tarih oldu.
Onlarca yıl önce internetin gelişi, tıpkı matbaa gibi, insan iletişiminde yeni bir paradigma başlattı. Sohbet odaları, AOL messenger ve e-posta ile başlayan süreç, bilginin (genel olarak) özgürce aktığı, verilerin devasa ölçekte depolandığı ve algoritmaların akıllı yazılımlar/makineler geliştirmek üzere eğitildiği canlı ve çeşitli bir ekosisteme dönüştü. Maliyetler hızla düştükçe, daha az şanslı olanlar bile daha seyrek de olsa bu sohbete katılmak için internete bağlı cihazlara sahip oldu. Ekranın her an el altında olması sayesinde, dünyanın dört bir yanındaki insanlar yol tarifi almak, bilgilenmek, eğlenmek ve daha pek çok şey için bu bilgi deposuna düzenli olarak başvuruyor. Herkesin bir söz hakkı olduğu ve muhtemelen dijital dünyadaki kimliklerin gerçek hayattakinden farklı olması nedeniyle, bu dijital dünyada yaratıcılık patlaması yaşandı.
Bir odadaki herkes aynı anda konuşursa kimsenin duyulması mümkün olmaz; bu yüzden sohbeti ve içeriği düzenlemek için platformlar ortaya çıktı. Geçmişin aristokrasisinin aksine, bu toplulaştırma makinelerinin operatörleri konumlarını zekalarıyla kazandılar. Ancak davranışlarının çoğu, geçmişin toprak sahiplerininkine benziyor. Sohbete katkıda bulunan biri, yetkililerin hoşuna gitmeyen bir şey söyler veya gösterirse, sesinin kısılması riskiyle karşı karşıya kalır. Dünyaya sonsuz eğlence ve eğitim akışı sağlayan yaratıcılar ve dahiler de susturulabilir. Dahası, sadece platform sahiplerinin uygun gördüğü miktarı kazanırlar ki bu bazen hiç olmayabilir.
Erken Modern Dönem'de krallar ve kraliçeler, tebaalarının faaliyetleri ve tutumları hakkında bilgi veren muhbir ağlarına sahipti. Muhalefete müsamaha gösterilmezdi. İnsanlar hiçbir şeyin değişmeyeceğine inandıkları ve çoğu uyum sağlamamanın sonuçlarından korktuğu için, aristokrasi kasaba halkının çabalarıyla zenginleşmeye devam etti.
Günümüzün dijital dünyasında vatandaşlar sürekli izleniyor. Davranışlarından yayılan bilgiler, platform kullanıcılarını meşgul tutmak için kullanılıyor ve içerik sağlayıcıların yaratıcı eserleri gibi teknoloji devlerinin ceplerini doldurmak için reklamverenlere satılıyor. Bir algoritma veri tükettikçe tahminleri daha doğru hale geliyor, bu da alternatifler aynı kişiselleştirilmiş deneyimi sunamadığı için bir toplayıcı platformdan ayrılmayı zorlaştırıyor. Sonuç olarak, milyarlarca insan bu dijital alanlarda toplanmaya devam edecek ve yüz milyonlarca içerik üreticisi, çok az bir ücret karşılığında veya hiçbir ücret almadan görülmek/duyulmak için oraya gidecek. Yıldızlığa ulaşan azınlık bile kurallara uymak zorunda. Aksi takdirde, algoritmanın onları daha az öne çıkarması veya platformdan tamamen kaldırılma riskiyle karşı karşıya kalırlar.
Yeni bir hayat isteyen Avrupalılar, cesur kaşiflerin macera ve yeni ufuklar arzusunun devam etmesi sayesinde şanslıydı. Keşfettikleri kara parçaları, yeni inanç ve değerlerin daha özgürce tartışılmasına olanak tanıdı. Atlantik'in her iki yakasındaki yeni düşünce biçimleri kitaplara kaydedilebilir, tüketilebilir, tartışılabilir ve geliştirilebilirdi. Blok zinciri teknolojisi, mevcut sistemdeki hataları görenlerin üzerine inşa edebilecekleri yeni bir sınır sunması bakımından Amerika kıtasına benzer. Toplumu yeniden düzenlemek için anayasayı hazırlayan kurucu babalar gibi, Web3 geliştiricileri, farklı kurallar ve teşvikler programlayarak günümüz internetinin kapalı devre sistemlerini iyileştirmeye çalışıyor. Kod depoları, analiz edilebilen, üzerinde tartışılabilen ve başka özgün çözümlerle birleştirilebilen bu çabaları koruma altına alıyor.
Günümüz siyasetçilerini, finans yöneticilerini ve teknoloji devlerini geçmişin din adamları, hükümdarları ve soylularıyla kıyaslamak bazı önemli benzerlikleri ortaya koysa da, arada ciddi farklar da var. En önemlisi, Hamilton müzikalinde Kral George'un şarkısında olduğu gibi kimse arkadaşları veya ailesi öldürüldüğü için acı çekmiyor. Ayrıca, geçmişten birçok ders çıkarılmış gibi görünüyor. Mevcut düzenin temsilcileri (doğal olarak) özenle inşa ettikleri koruma duvarlarını korumak için ellerinden geleni yapsalar da, birçoğu kıtlık yaratan ve dijital mülkiyet haklarını yerleştiren teknolojileri dahil etmenin vaat ettiği potansiyeli görüyor. Ancak platformlarını gerçekten açma ve merkeziyetsizleştirme fikri hala kabul edilemez bulunuyor. NFT işlevselliği veya token ticareti eklemek doğru yönde atılmış büyük bir adım olsa da, web3 özünde merkeziyetsizleşme üzerine kurulu bir girişimdir.
Alexander Hamilton, İngiliz monarşisinden bağımsız bir Amerika'yı savunsa da, güçlü bir merkezi otoriteye inanmaya devam etti. Onun bu ikiliği, oyunda sürekli tekrarlanan bir tema. Hamilton bir demokrasi yaratmaya çalışırken, davasını ilerletmek için kapalı kapılar ardında yapılan anlaşmalara da karşı değildi. Ünlü akşam yemeği pazarlığı kendisi, Thomas Jefferson ve James Madison arasında geçen bu pazarlık, bunun açık bir kanıtıdır; federal hükümetin eyaletlerin ödenmemiş borçlarını düzenli vergilendirme karşılığında devralmasını sağlayan bir anlaşma tasarlamıştı. Bunun etkisi, ulusal nüfuzun merkezi bir kaynağını oluşturmak veborçların çoğunu elinde tutan küçük bir zengin iş insanı grubunu ulusal hükümete bağlamaktı; hükümet geliştikçe onlar da gelişecekti.” Hamilton'ın planını onaylatmak için verdiği tavizlerden biri, ABD başkentini D.C.'de konumlandırmaktı. Tüm bunlar “The Room Where It Happens” Amerika'yı şekillendiren devrimciler hakkında, aynı zamanda ilk ulusal bankanın kurulduğu kapalı kapılar ardındaki bir toplantıda geçen bir şarkı. Merkezileşme, işleri halletmek için iyi bir yöntemdir ancak aşırıya kaçıldığında eşitsizliği ve güvensizliği körükler.
İnternet, yeni şeyler denemek için mükemmel bir laboratuvar sunuyor ve bugün web3 dünyasında yapılan da tam olarak bu. DeFi, GameFi gibi alanların gerçek dünyada yansımaları var ancak nispeten küçük ölçekli olmaları, eski varsayımların veya kuralların her zaman geçerli olmak zorunda olmadığı ortamlarda denemeler yapılmasına olanak tanıyor. Merkeziyetsiz Sosyal Ağlar (DeSoc) son zamanlarda daha fazla ilgi görüyor ve önümüzdeki hafta derinlemesine inceleyeceğimiz konu da bu olacak. Bu fenomen hızla yayılıyor ve önümüzdeki on yıllarda toplumun nasıl organize edileceği üzerinde derin etkileri olabilir. Belki bu hareketin öncüleri çılgın olabilir, ancak Sahil Bloom’un geleceği tahmin etmeye yönelik tavsiyesine kulak verirseniz, nedenini anlayabilirsiniz. Kendisi, The Room Where It Happensadlı bir topluluğu yöneten bir girişimci ve web3 savunucusu. Bu topluluk, (belki ironik bir şekilde) farklı bakış açılarını ve iş birliğini teşvik eden, herkese açık bir oluşum. Sahil’in “Hafta Sonu Testi” şu mantığa dayanıyor: Eğer üç arkadaşı kulağa saçma gelen yeni bir fikirden bahsederse, o konuyla ilgili bir projeye küçük bir yatırım yapıyor. İşin içine girip sorumluluk aldığında, yeni gelişmekte olan bu alandaki gelişmelere daha fazla odaklanıyor. Çoğu zaman da yatırımını artırıyor. Çevrenizde konuşulan, kulağa çılgınca gelen yatırım fikirleri neler?
.png){kind=spacer}
